PV: Thưa ông, Văn kiện Đại hội XI Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đề ra nhiệm vụ phát động, triển khai phong trào thi đua “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp”, xin ông cho biết vì sao Mặt trận lại lựa chọn triển khai phong trào này?

Ông Cao Xuân Thạo:

- Có thể nói, bảo vệ môi trường hiện nay không còn là vấn đề riêng của ngành môi trường mà đã trở thành yêu cầu phát triển quốc gia. Vấn đề môi trường đang hiện diện trong từng bữa ăn, nguồn nước, chất lượng không khí, cảnh quan nơi ở, chất lượng sống và tương lai phát triển của đất nước. Một dòng sông đầy rác, một khu dân cư ô nhiễm, một cánh đồng ngập bao bì thuốc bảo vệ thực vật hay một đô thị thiếu cây xanh không còn là vấn đề cá biệt của từng địa phương mà đã trở thành vấn đề phát triển quốc gia.

Điều đáng suy nghĩ là không ít vấn đề môi trường hiện nay xuất phát từ chính thói quen sinh hoạt, ý thức cộng đồng và hành vi ứng xử hằng ngày của con người đối với môi trường sống.

Thực tế cho thấy, ở đâu nhân dân thực sự vào cuộc thì ở đó môi trường có chuyển biến rất rõ. Thời gian qua, nhiều địa phương đã có những phong trào, mô hình, sáng kiến tốt như: “Ngày Chủ nhật xanh”, “Khu dân cư xanh - sạch - đẹp”; “Cơ quan, nơi làm việc xanh - sạch - đẹp”, “Gia đình 5 không, 3 sạch”, “Tuyến phố văn minh không rác”, “Đường hoa, đường cây xanh”, “Cánh đồng không rác thải”, “Dòng sông không rác”, “Trường học xanh - sạch - đẹp”,…Tuy nhiên, các hoạt động trên vẫn còn phân tán, thiếu tính liên kết, chưa đồng bộ và chưa trở thành phong trào xã hội rộng lớn, thường xuyên trong toàn dân.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đề ra mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên, đồng thời cũng xác định rõ quan điểm gắn kết chặt chẽ, hài hoà giữa phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và bảo vệ môi trường. Chính vì vậy, trong nhiệm kỳ mới, Mặt trận xác định cần phát động một phong trào hành động mang tính toàn quốc, có sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn thể nhân dân, hướng tới xây dựng một Việt Nam xanh - sạch - đẹp, tạo nền tảng vững chắc thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng hai con số, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.

Xin ông cho biết phạm vi, quy mô của phong trào dự kiến sẽ được triển khai như thế nào trong thời gian tới?

- Mục tiêu của phong trào không chỉ là làm sạch môi trường mà sâu xa hơn là tạo chuyển biến về nhận thức, hành vi và trách nhiệm xã hội đối với môi trường sống, từng bước hình thành lối sống xanh, văn hóa xanh và văn hóa ứng xử với môi trường của mỗi người dân. Do đó, phong trào sẽ được triển khai sâu rộng trên phạm vi cả nước, tới mọi địa bàn dân cư, mọi tầng lớp Nhân dân, mọi cơ quan, đơn vị, trường học, doanh nghiệp và từng hộ gia đình.

Trong nhiệm kỳ tới, hệ thống Mặt trận sẽ tập trung xây dựng đồng bộ các mô hình “Gia đình xanh - sạch - đẹp”, “Khu dân cư xanh - sạch - đẹp”, “Xã, phường xanh - sạch - đẹp”, “Cơ quan, đơn vị, trường học xanh - sạch - đẹp”, “Doanh nghiệp, cơ sở sản xuất xanh - sạch - đẹp”. Ở khu dân cư sẽ tập trung xây dựng các tuyến đường xanh, khu dân cư không có rác thải tồn đọng, không có bãi rác tự phát; đường làng, ngõ xóm sạch đẹp, không lấn chiếm, quảng cáo bừa bãi.

Cấp xã, phường sẽ xây dựng các tuyến phố, đường liên thôn, liên xã xanh, sạch, đẹp; các cánh đồng, kênh, mương, dòng sông, hồ nước, bãi biển sạch đẹp; nơi công cộng, cơ sở tôn giáo, tụ điểm văn hóa xanh, sạch, đẹp; định kỳ tổ chức ra quân vệ sinh môi trường. Trong các cơ quan, đơn vị, trường học, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đều có những nội dung và tiêu chí thi đua cụ thể gắn với xây dựng cảnh quan môi trường xanh, sạch, đẹp, thực sự trở thành nơi có điều kiện làm việc tốt.

Điểm quan trọng là phong trào sẽ lấy khu dân cư làm trung tâm để triển khai. Khu dân cư sẽ trở thành các “pháo đài” để bảo vệ môi trường, cũng tương tự như những “pháo đài” trong phòng, chống đại dịch Covid -19 trước đây; nơi mỗi người dân vừa là chủ thể tham gia, vừa trực tiếp hưởng lợi từ môi trường sống xanh - sạch - đẹp. Ban Công tác Mặt trận ở các khu dân cư sẽ là lực lượng nòng cốt để vận động nhân dân, duy trì các tổ tự quản và trực tiếp giám sát việc thực hiện.

Theo ông, đâu sẽ là những điểm mới và khác biệt của phong trào trong nhiệm kỳ này so với các phong trào trước đây?

- Điểm mới lớn nhất là phong trào sẽ chuyển mạnh từ các hoạt động mang tính vận động, chiến dịch sang xây dựng một phong trào xã hội thường xuyên, bền vững trong cộng đồng dân cư. Nếu trước đây nhiều hoạt động chủ yếu tập trung vào các đợt ra quân vệ sinh môi trường, thì trong nhiệm kỳ mới, trọng tâm sẽ là thay đổi hành vi, hình thành nếp sống xanh và văn hóa ứng xử với môi trường của mỗi người dân.

Điểm mới thứ hai là phong trào sẽ lần đầu tiên được triển khai đồng bộ trong toàn hệ thống MTTQ Việt Nam trên phạm vi cả nước, gắn với các nội dung, tiêu chí cụ thể, phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm đối tượng và từng khu dân cư.

Điểm mới thứ ba là phong trào sẽ được triển khai theo hướng rõ nội dung, rõ trách nhiệm và rõ lực lượng tham gia. Thanh niên sẽ phát huy vai trò xung kích trong các hoạt động cộng đồng và truyền thông số về môi trường; phụ nữ gắn với xây dựng gia đình xanh - sạch - đẹp; nông dân gắn với bảo vệ môi trường đồng ruộng và sản xuất nông nghiệp xanh; cựu chiến binh phát huy vai trò gương mẫu, nòng cốt trong tuyên truyền, vận động, giám sát môi trường tại cộng đồng dân cư; doanh nghiệp gắn với sản xuất xanh, giảm phát thải; trường học gắn với giáo dục ý thức môi trường cho thế hệ trẻ; các tổ chức tôn giáo và người có uy tín trong cộng đồng tham gia vận động Nhân dân xây dựng nếp sống văn minh, thân thiện với môi trường.

Đặc biệt, phong trào sẽ gắn chặt với chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững; đẩy mạnh ứng dụng các nền tảng số, mạng xã hội, bản đồ số môi trường cộng đồng, phản ánh hiện trường và các mô hình cộng đồng thông minh để tạo sức lan tỏa rộng khắp trong toàn xã hội, nhất là trong giới trẻ.

Cùng với tuyên truyền, vận động, nhiệm kỳ tới cũng sẽ chú trọng phát huy vai trò tự quản của người dân. Sẽ phát triển rộng rãi các “Khu dân cư tự quản về môi trường”, “Tổ liên gia tự quản bảo vệ môi trường” để người dân trực tiếp tham gia bảo vệ môi trường nơi mình sinh sống.

Theo ông, đâu sẽ là những giải pháp mang tính then chốt cho việc tổ chức triển khai thực hiện có hiệu quả phong trào?

- Theo tôi, giải pháp quan trọng hàng đầu vẫn là công tác lãnh đạo, chỉ đạo. Vì phong trào có quy mô toàn quốc, thời gian kéo dài, cần thành lập Ban Chỉ đạo ở các cấp; cần tham mưu đề xuất để đảm bảo sự lãnh đạo trực tiếp của các cấp ủy Đảng; hình thành cơ chế kiểm tra, giao ban, sơ kết, tổng kết định kỳ; nơi nào tình hình môi trường phức tạp, chuyển biến chậm cần giao ban đôn đốc thường xuyên.

Thứ hai là phải tuyên truyền rộng rãi, thường xuyên, liên tục về phong trào. Chú trọng truyền thông trên mạng xã hội và nền tảng số; tuyên truyền trực tiếp tại khu dân cư và đến từng hộ gia đình; trong sinh hoạt chi đoàn, chi hội và các cuộc họp nhân dân; lồng ghép trong các liên hoan văn hóa, văn nghệ, liên hoan tiếng hát từ khu dân cư; các cuộc thi vẽ tranh, sáng tác ca khúc, thiết kế sản phẩm truyền thông, video clip; hình thành các giải thưởng, thương hiệu gắn với bảo vệ môi trường.

Thứ ba là, cần hình thành lực lượng nòng cốt để thực hiện nhiệm vụ hướng dẫn, tổ chức triển khai thực hiện phong trào từ Trung ương đến cơ sở. Hình thành các câu lạc bộ, nhóm nòng cốt, nhóm sáng tạo nội dung số ở các cơ quan, đơn vị, địa bàn cơ sở.

Thứ tư là, phát triển rộng rãi các mô hình hiệu quả về bảo vệ môi trường. Cần tổ chức rà soát, đánh giá, kết thúc các mô hình đang tồn tại có tính hình thức. Khuyến khích thí điểm các mô hình, sáng kiến mới gắn với ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Thứ năm là phát huy vai trò giám sát của Mặt trận và nhân dân. Các “Tổ giám sát môi trường cộng đồng” sẽ hình thành tại tất cả khu dân cư, tổ trưởng là Chủ tịch chi hội Cựu chiến binh, thành viên là đại diện các chi đoàn, chi hội, lực lượng an ninh, trật tự ở cơ sở và các cá nhân tiêu biểu. Khuyến khích người dân phản ánh, tố giác các hành vi gây ô nhiễm môi trường của các tổ chức, cá nhân.

Ông có kỳ vọng như thế nào về kết quả triển khai phong trào trong thời gian tới?

- Điều chúng tôi kỳ vọng lớn nhất là phong trào này sẽ thực sự trở thành phong trào của toàn dân chứ không chỉ là hoạt động của riêng hệ thống Mặt trận hay một vài tổ chức thành viên. Nếu chỉ là phong trào của riêng Mặt trận thì sẽ không thể tạo ra chuyển biến lớn và bền vững về môi trường.

Chúng tôi mong muốn trong một vài năm tới sẽ từng bước hình thành được nếp sống xanh trong cộng đồng dân cư; xây dựng ngày càng nhiều khu dân cư xanh - sạch - đẹp; giảm tình trạng rác thải tồn đọng, ô nhiễm môi trường; đi đến nơi đâu cũng thấy cảnh quan môi trường xanh, sạch đẹp, trở thành những nơi đáng sống của cư dân trên địa bàn.

Quan trọng hơn, thông qua phong trào này, Mặt trận tiếp tục khơi dậy tinh thần trách nhiệm cộng đồng, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng những phong trào xã hội có sức lan tỏa rộng lớn trong nhiệm kỳ mới.

Đại hội XI của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ tạo khí thế mới để phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp” thực sự trở thành phong trào hành động rộng lớn của toàn xã hội; để mỗi người dân, mỗi khu dân cư, mỗi tổ chức cùng chung tay xây dựng môi trường sống tốt đẹp hơn cho hôm nay và cho các thế hệ mai sau.

Trân trọng cảm ơn ông.

Quang Hùng