Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với tập thể Ban Thường vụ Đảng uỷ Bộ Ngoại giao và các đồng chí trưởng đoàn cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài_Ảnh: TTXVN

Công tác đảng ngoài nước là một bộ phận hữu cơ của công tác xây dựng Đảng. Hệ thống tổ chức đảng và đảng viên ở ngoài nước có vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nghị quyết số 16-NQ/TW, ngày 31-3-1961, của Ban Bí thư Trung ương Đảng, “Về tổ chức đảng ngoài nước” đã khẳng định: Về nguyên tắc, các đảng bộ ngoài nước là những đảng bộ trực thuộc Trung ương Đảng. Ngày 13-4-2005, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 51-CT/TW “Về tăng cường công tác đảng ngoài nước trong tình hình mới”, lần đầu tiên nhấn mạnh quan điểm công tác đảng và công tác vận động quần chúng ở ngoài nước là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ hội nhập. 

Triển khai Quyết định số 209-QĐ/TW, ngày 26-11-2019, của Bộ Chính trị hợp nhất Đảng bộ ngoài nước với Đảng bộ Bộ Ngoại giao, Đảng ủy Bộ Ngoại giao được Trung ương tin tưởng giao nhiệm vụ lãnh đạo, chỉ đạo công tác đảng ngoài nước. Công tác xây dựng Đảng tại Đảng bộ Bộ Ngoại giao vì thế cũng có những đặc thù riêng, khác biệt so với các đảng bộ cấp trên cơ sở thuộc Đảng bộ Chính phủ. Qua hơn bảy năm hợp nhất, công tác kiểm tra, giám sát đối với tổ chức đảng, đảng viên ở nước ngoài đã phát huy tốt vai trò xây dựng, củng cố hệ thống, nâng cao sức chiến đấu của tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ đảng viên ở  ngoài nước. Trong đó, kết quả nổi bật là tham mưu Ban Bí thư ban hành Quy định số 141-QĐ/TW, ngày 4-3-2024, “Về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng đối với tổ chức đảng, đảng viên ở nước ngoài”, đánh dấu lần đầu tiên có một quy định riêng đối với tổ chức đảng, đảng viên ở nước về công tác kiểm tra, giám sát.

Bối cảnh mới, thách thức mới

Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với nhiều thời cơ chiến lược đan xen những khó khăn, thách thức chưa từng có tiền lệ. Những biến đổi sâu sắc của môi trường quốc tế, yêu cầu đổi mới mô hình phát triển, quá trình chuyển đổi số toàn diện và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đang tác động trực tiếp đến phương thức lãnh đạo và cầm quyền của Đảng nói chung và công tác kiểm tra, giám sát nói riêng. 

Một là, sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác kiểm tra, giám sát.

Đại hội XIV của Đảng xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới, tạo nền tảng để đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững. Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2024, của Bộ Chính trị, “Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” tiếp tục khẳng định đây là đột phá chiến lược hàng đầu, mở ra cơ hội để Việt Nam bứt phá về năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia. 

Cùng với hội nhập quốc tế ngày càng đi vào chiều sâu, hoạt động hợp tác trên các lĩnh vực, như chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, văn hóa, khoa học, giáo dục và giao lưu nhân dân không ngừng được mở rộng. Cán bộ, đảng viên ra nước ngoài, tham gia các hoạt động đối ngoại, học tập, nghiên cứu, đầu tư, lao động, hợp tác quốc tế với số lượng ngày càng tăng, phạm vi, hình thức và tính chất ngày càng đa dạng, góp phần nâng cao uy tín, vị thế của đất nước. 

Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và không gian mạng đang tạo ra những thay đổi căn bản trong phương thức trao đổi thông tin và quan hệ xã hội. Môi trường hoạt động của cán bộ, đảng viên ở ngoài nước trở nên phức tạp hơn. Các thế lực thù địch, phản động và cơ hội chính trị tiếp tục lợi dụng triệt để môi trường số, các hoạt động hợp tác quốc tế để đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, thu thập thông tin, tác động tư tưởng, lôi kéo cán bộ, đảng viên dưới nhiều hình thức tinh vi. Trong điều kiện cán bộ, đảng viên ở ngoài nước thường xuyên tiếp xúc với môi trường thông tin đa chiều và các giá trị khác biệt, nguy cơ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” đặt ra những thách thức mới đối với công tác kiểm tra, giám sát, đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ về tư duy, phương pháp triển khai.

Hai là, yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong giai đoạn mới đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới toàn diện, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đề ra phương hướng: “Tiếp tục đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong sạch, vững mạnh toàn diện; nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng”⁽¹⁾, nhấn mạnh yêu cầu: “Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng. Đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương pháp công tác kiểm tra, giám sát của Đảng”⁽²⁾. 

Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV thông qua Nghị quyết số 05-NQ/TW, ngày 7-4-2026, “Về đổi mới, nâng cao hiệu lực công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng” và Quy định số 21-QĐ/TW, ngày 11-4-2026, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, “Về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng”, tạo cơ sở chính trị và pháp lý quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát trong tình hình mới. Cùng với quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, công tác kiểm tra, giám sát của Đảng cần tiếp tục đổi mới, hoàn thiện để đáp ứng những yêu cầu sau: 1- Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, đảng viên đối với công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng. 2- Nâng cao chất lượng tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận; hoàn thiện hệ thống quy định của Đảng về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng. 3-Đổi mới tư duy, phương pháp công tác kiểm tra, giám sát của Đảng, gắn kiểm tra, giám sát với các phương thức kiểm soát quyền lực, bảo đảm giữ vững kỷ luật, kỷ cương của Đảng. 4- Chuyển đổi số toàn diện trong ngành kiểm tra Đảng; đầu tư cơ sở vật chất, công nghệ, trang thiết bị, phương tiện làm việc đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-12-2025, của Bộ Chính trị, “Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” và Quyết định số 204-QĐ/TW, ngày 29-11-2024, của Ban Bí thư, “Phê duyệt Đề án Chuyển đổi số trong các cơ quan đảng”, Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã chủ động, quyết liệt triển khai thực hiện các nhiệm vụ chuyển đổi số ngành kiểm tra. Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện để “kiểm tra, giám sát trên dữ liệu” không chỉ là triển khai chỉ đạo của cấp trên, mà còn là mệnh lệnh của thực tiễn để nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát. 5-  Kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của ủy ban kiểm tra các cấp. Xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra bản lĩnh, liêm chính. 6- Phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan kiểm tra của Đảng với các cơ quan có liên quan. 

Ba là, yêu cầu về đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát để đồng hành, tháo gỡ điểm nghẽn, phát huy vai trò tiên phong và nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên” của đối ngoại, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc ngày 11-6-2026, quán triệt Nghị quyết số 06-NQ/TW, ngày 19-5-2026, của Bộ Chính trị, “Về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh nhiệm vụ của đối ngoại và hội nhập quốc tế: “Trong bối cảnh hiện nay, việc thực hiện các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và năm 2045 với mô hình phát triển đất nước trong tình hình mới, lấy trụ cột là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số có thành công hay không, một phần lớn và rất quan trọng phụ thuộc vào việc triển khai hiệu quả công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế đồng bộ với phát triển bên trong”⁽³⁾.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng lần đầu tiên xác định đối ngoại là nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên”, đặt ngang tầm với quốc phòng, an ninh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Với nhiệm vụ của đối ngoại ở tầm cao mới, Đảng ủy Bộ Ngoại giao cần phát huy vai trò lãnh đạo, Bộ Ngoại giao là đầu mối tham mưu, điều phối và triển khai đối ngoại tổng hợp, gắn kết đối ngoại đảng, ngoại giao nhà nước và đối ngoại nhân dân. 

Bối cảnh đó đòi hỏi công tác kiểm tra, giám sát trong Đảng bộ phải đồng hành, gắn bó chặt chẽ với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị đối ngoại, để đối ngoại thực sự trở thành một phương thức quan trọng, một nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Những vấn đề đặt ra trong công tác kiểm tra, giám sát đối với tổ chức đảng, đảng viên ở ngoài nước 

Công tác đảng ngoài nước có tính chất đặc thù. Trong bối cảnh mới, những đặc thù ấy ngày càng bộc lộ rõ hơn những thách thức cần giải quyết:

Một là, các tổ chức đảng ngoài nước ở xa Trung ương, hoạt động trong điều kiện hoàn cảnh môi trường sở tại phần lớn là khó khăn, phức tạp, phạm vi hoạt động rộng, chịu sự chi phối của pháp luật sở tại. Số lượng cán bộ, đảng viên ra nước ngoài ngày càng tăng, thành phần đa dạng, không chỉ bao gồm các cán bộ, đảng viên trong ngành ngoại giao, mà có cả cán bộ, đảng viên của các ban, bộ, ngành và 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, với biến động trung bình 30% hằng năm.

Hai là, cán bộ, đảng viên ở nước ngoài ra nước ngoài với mục đích khác nhau, với nhiệm vụ chính trị chuyên môn khác nhau; ở nhiều địa bàn, đảng viên cùng trong một tổ chức đảng sinh sống, làm việc phân tán. Việc cấp ủy nắm bắt diễn biến tư tưởng, đạo đức, lối sống, sự phấn đấu rèn luyện của một số cán bộ, đảng viên gặp nhiều khó khăn. Phương pháp giám sát tại nơi làm việc, nơi cư trú không thể thực hiện được đầy đủ, kịp thời như trong nước. 

Ba là, một số cấp ủy, ủy ban kiểm tra đảng ủy trực thuộc ở nước ngoài chưa thực sự nắm vững cách thức triển khai phương châm “giám sát phải mở rộng” “kiểm tra phải có trọng tâm, trọng điểm” gắn với địa bàn, tổ chức đảng. Việc chủ động phát hiện vấn đề để tự kiểm tra, tự giám sát và việc xem xét, xử lý của cấp ủy, tổ chức đảng vẫn là khâu yếu. Việc phát hiện từ sớm, từ xa các dấu hiệu sai phạm có lúc còn chưa kịp thời. Việc tổ chức kiểm tra, giám sát ở ngoài nước, nhất là kiểm tra, giám sát khi có dấu hiệu vi phạm còn hạn chế do khó khăn về kinh phí, nguồn nhân lực, thời gian để bảo đảm thực hiện đầy đủ nghiệp vụ, quy trình, phương pháp kiểm tra, giám sát. 

Bốn là, đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra, giám sát ở ngoài nước hầu hết là kiêm nhiệm, thường xuyên biến động. Cán bộ, đảng viên ở ngoài nước được giao nhiều nhiệm vụ chuyên môn, nên có lúc, có nơi còn coi nhẹ công tác đảng nói chung và công tác kiểm tra, giám sát nói riêng. Do đặc thù địa bàn xa xôi, phụ thuộc vào các hội nghị trực tuyến và tự nghiên cứu văn bản, nên việc tập huấn chuyên sâu về nghiệp vụ cho ủy ban kiểm tra các cấp và cán bộ làm công tác kiểm tra, giám sát ở ngoài nước có lúc còn chưa theo kịp các văn bản mới của Trung ương. 

Năm là, công tác kiểm tra, giám sát ở nước ngoài tiếp tục nảy sinh nhiều vấn đề khó, cần sự chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ của ủy ban kiểm tra cấp trên và sự phối hợp của đảng ủy các bộ, ban, ngành, các tỉnh ủy, thành ủy có đảng viên ra nước ngoài, như vi phạm xảy ra ở nước ngoài trong khi đảng viên đã về trong nước, đảng viên vi phạm thuộc các bộ, ngành khác cử đi, đảng viên vi phạm pháp luật sở tại... Trong khi đó, việc Trung ương ban hành các văn bản mới về công tác kiểm tra, giám sát của Đảng từ đầu nhiệm kỳ Đại hội XIV của Đảng đặt ra yêu cầu cần rà soát Quy định số 141-QĐ/TW, ngày 4-3-2024, của Ban Bí thư, “Về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng đối với tổ chức đảng và đảng viên ở nước ngoài” để phù hợp với các văn bản mới và bảo đảm công tác kiểm tra, giám sát ở ngoài nước đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. 

Như vậy, những thay đổi nhanh chóng của bối cảnh trong nước và quốc tế, những yêu cầu mới về công tác kiểm tra, giám sát của Đảng trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới, cùng những đặc thù trong triển khai công tác kiểm tra, giám sát ở ngoài nước đang đặt công tác kiểm tra, giám sát đối với tổ chức đảng, đảng viên ở ngoài nước trước những yêu cầu mới cả về tư duy, nhận thức, thể chế, tổ chức bộ máy, phương thức hoạt động và năng lực đội ngũ cán bộ. Để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, công tác kiểm tra, giám sát ở ngoài nước phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, góp phần thiết thực xây dựng, củng cố tổ chức cơ sở đảng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên ở ngoài nước, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đóng góp vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới của dân tộc./.

----------------------

(1) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội, 2026, t. I, tr. 130
(2) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Sđd, t. I, tr. 139
(3) Xem: Xuân Bách - Kiều Giang: “Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị quán triệt Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng”, Báo Nhân Dân điện tử, ngày 11-6-2026, https://nhandan.vn/special/TongBithu_Chutichnuoc_Nghiquyet06NQTW/index.html

Theo Tạp chí Cộng sản