Nội dung Hướng dẫn nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng và Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI về phát huy vai trò làm chủ, tinh thần tự quản của Nhân dân, xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc. Từ đó khơi dậy tinh thần yêu nước, trách nhiệm xã hội, ý thức cộng đồng và sáng kiến của Nhân dân để giải quyết những vấn đề cấp thiết trên địa bàn; xây dựng cuộc sống bình yên, an toàn, ấm no, hạnh phúc, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và đất nước.

Đồng thời phát huy vai trò nòng cốt của Ban Công tác Mặt trận, các chi đoàn, chi hội, đảng viên, đoàn viên, hội viên, cá nhân tiêu biểu và người có uy tín trong cộng đồng; củng cố đoàn kết, đồng thuận từ địa bàn dân cư; thực hiện tốt phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”.

Hướng dẫn cũng nhấn mạnh tới yêu cầu xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc phải lấy Nhân dân làm chủ thể trung tâm; nội dung, tiêu chí phải linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với điều kiện cụ thể của mỗi địa phương, cơ sở. Nội dung phải dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thực hiện, gắn với nhu cầu thiết thực của Nhân dân, gắn với các cuộc vận động, phong trào thi đua đang triển khai; hạn chế làm phát sinh thêm các thủ tục, nội dung trùng lặp, không hiệu quả. Việc đánh giá kết quả phải dựa trên sự đồng tình, hưởng ứng và tham gia của Nhân dân; lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo; lấy hoạt động bền vững để ghi nhận.

4 nội dung trọng tâm và 4 tiêu chí xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc

Trong triển khai thực hiện, Hướng dẫn đề cập tới 4 nội dung trọng tâm.

Theo đó, đối với việc vận động Nhân dân xây dựng khu dân cư đoàn kết, đồng thuận cần tập trung tuyên truyền, vận động Nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, hương ước, quy ước của cộng đồng; giữ gìn truyền thống đoàn kết, tinh thần tương thân tương ái, chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống hằng ngày.

Tạo điều kiện để Nhân dân được biết, tham gia bàn, quyết định, tổ chức thực hiện và giám sát các công việc chung của khu dân cư. Phát huy vai trò của Ban Công tác Mặt trận, các chi hội, chi đoàn, người có uy tín và các tổ, nhóm tự quản trong nắm tình hình, tập hợp ý kiến Nhân dân, hóa giải mâu thuẫn, giải quyết những vấn đề phát sinh, vướng mắc từ cơ sở.

Tổ chức tốt Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và các hoạt động chung của cộng đồng phù hợp với điều kiện thực tế, góp phần củng cố tình làng, nghĩa xóm, tạo sự gắn kết và đồng thuận trong Nhân dân.

Đối với việc vận động Nhân dân xây dựng khu dân cư bảo đảm an ninh, an toàn cần tập trung vào việc vận động Nhân dân tham gia phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”; nâng cao ý thức cảnh giác, chủ động tham gia giữ gìn an ninh, trật tự trên địa bàn; chấp hành quy định về an toàn giao thông, phòng cháy, chữa cháy; tham gia phòng, chống thiên tai, dịch bệnh và các nguy cơ ảnh hưởng đến đời sống cộng đồng.

Xây dựng các mô hình tự quản về an ninh trật tự; phối hợp giữa người dân và các lực lượng tại cơ sở trong phòng ngừa, phát hiện, tố giác tội phạm, bài trừ tệ nạn xã hội; phòng ngừa bạo lực, xâm hại và các nguy cơ mất an toàn đối với phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm dễ bị tổn thương.

Vận động Nhân dân hưởng ứng phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp”; giữ gìn cảnh quan, vệ sinh môi trường, xây dựng nếp sống xanh - sạch - văn minh phù hợp với từng địa bàn dân cư.

Nội dung thứ ba Hướng dẫn đề cập là vận động Nhân dân tham gia phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, trong đó tập trung vào việc triển khai hiệu quả cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”, phong trào “Vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau” và các phong trào thi đua lao động, sáng tạo, phát triển kinh tế; Hỗ trợ, khích lệ Nhân dân phát triển sản xuất, kinh doanh, học nghề, tạo việc làm, khởi nghiệp và chuyển đổi sinh kế phù hợp với điều kiện thực tế.

Cùng với đó cần rà soát nhu cầu, kết nối và huy động các nguồn lực để chăm lo hộ nghèo, hộ cận nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn, người yếu thế; ưu tiên hỗ trợ sinh kế, nâng cao khả năng tự chủ, tự vươn lên của người dân; đồng thời phối hợp tạo điều kiện để người dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu về giáo dục, y tế, việc làm, nhà ở, bảo hiểm và an sinh xã hội; gắn hỗ trợ trước mắt với mục tiêu giảm nghèo bền vững, nâng cao chất lượng cuộc sống; quan tâm người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật và các đối tượng có hoàn cảnh khó khăn.

Nội dung thứ tư là vận động Nhân dân phát triển văn hóa, xây dựng cộng đồng hạnh phúc. Để triển khai nội dung này, Hướng dẫn đề cập tới việc vận động Nhân dân thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”; xây dựng nếp sống văn minh, gia đình hòa thuận, tiến bộ, hạnh phúc; giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa, đạo đức, truyền thống tốt đẹp của cộng đồng; Tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, khuyến học, khuyến tài phù hợp với điều kiện khu dân cư; vận động Nhân dân chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc sức khỏe, xây dựng cộng đồng vui vẻ, khỏe mạnh. Khuyến khích giao lưu, gắn kết cộng đồng, xây dựng quan hệ gia đình, láng giềng nhân văn, thân thiện; tạo điều kiện để người dân tham gia, chia sẻ trách nhiệm và thụ hưởng thành quả phát triển của khu dân cư.

Hướng dẫn cũng đề ra khung tiêu chí xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc.

Đối với khu dân cư đoàn kết tập trung vào nội dung dân chủ, đồng thuận trong cộng đồng; Quan hệ cộng đồng gắn bó, tương trợ; Hoạt động cộng đồng và tự quản có hiệu quả:

Đối với tiêu chí Khu dân cư an toàn cần tập trung vào nội dung an ninh, trật tự được giữ vững; Các nguy cơ mất an toàn được chủ động phòng ngừa; Môi trường sống xanh, sạch, an toàn.

Đối với tiêu chí Khu dân cư ấm no tập trung vào nội dung Đời sống, việc làm và thu nhập của người dân từng bước được cải thiện; Người có hoàn cảnh khó khăn được quan tâm, hỗ trợ; Người dân được tiếp cận các dịch vụ xã hội thiết yếu.

Đối với tiêu chí Khu dân cư hạnh phúc tập trung vào đời sống văn hóa, tinh thần lành mạnh; Quan hệ gia đình, cộng đồng hài hòa; Người dân hài lòng và gắn bó với cộng đồng.

5 giải pháp trọng tâm xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc

Hướng dẫn cũng đề ra 5 giải pháp trọng tâm để xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc.

Trong đó, giải pháp thứ nhất là tham mưu cấp ủy, phối hợp với chính quyền và các tổ chức thành viên trong tổ chức triển khai thực hiện.

Để triển khai nội dung này, MTTQ Việt Nam các cấp chủ động tham mưu cấp ủy lãnh đạo, chỉ đạo và lựa chọn hình thức phù hợp để lồng ghép nội dung xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc trong thực hiện nhiệm vụ chính trị của địa phương; đồng thời chỉ đạo cấp ủy các cấp, chính quyền và các cơ quan liên quan tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp triển khai thực hiện.

Phối hợp với chính quyền đưa nội dung xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc gắn với các chương trình, kế hoạch thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng của địa phương; Hiệp thương, phân công trách nhiệm giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên để vận động đoàn viên, hội viên và Nhân dân hưởng ứng tham gia thực hiện.

Giải pháp thứ hai tập trung vào đổi mới công tác tuyên truyền, vận động và ứng dụng chuyển đổi số thông qua đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với từng địa bàn và nhóm dân cư; làm rõ ý nghĩa và trách nhiệm của người dân trong xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc. Kết hợp tuyên truyền trực tiếp với tuyên truyền qua hệ thống thông tin cơ sở, báo chí, mạng xã hội; chú trọng giới thiệu mô hình hiệu quả, gương người tốt, việc tốt tạo sức lan tỏa trong cộng đồng.

Cùng với đó là phát huy vai trò già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ, người có uy tín trong việc tuyên truyền, vận động Nhân dân xây dựng khu dân cư tự quản, đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc. Đề cao vai trò của cá nhân, gia đình trong xây dựng gia đình văn hóa, gia đình hạnh phúc, trong nuôi dưỡng, giáo dục thế hệ trẻ.

Ứng dụng công nghệ số trong hoạt động truyền thông, cung cấp thông tin, lấy ý kiến, tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của Nhân dân; theo dõi tiến độ, cập nhật kết quả và chia sẻ kinh nghiệm. Hình thức ứng dụng đơn giản, thuận tiện, phù hợp với khả năng tiếp cận của người dân và cộng đồng.

Giải pháp thứ ba là lồng ghép xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc gắn với các cuộc vận động, phong trào thi đua yêu nước trên địa bàn dân cư.

Trong đó nhấn mạnh tới việc xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc gắn với việc tổ chức các cuộc vận động, phong trào thi đua, trọng tâm là cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”; phong trào thi đua “Toàn dân tham gia bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp”, “Vì người nghèo - không để ai bị bỏ lại phía sau” và các phong trào xây dựng đời sống văn hóa, chăm lo giáo dục, khuyến học, khuyến tài, bảo vệ an ninh Tổ quốc… ở mỗi địa phương, cơ sở.

Đồng thời phát huy nội lực cộng đồng, vận động, kết nối các nguồn lực xã hội hóa hợp pháp từ các cuộc vận động, phong trào thi đua. Ưu tiên nguồn lực hỗ trợ phát triển sinh kế, giảm nghèo bền vững, cải thiện điều kiện sống, xây dựng cảnh quan, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân.

Hướng dẫn cũng đề cập tới giải pháp xây dựng thí điểm và nhân rộng các mô hình hiệu quả và Tổ chức đánh giá, sơ kết, tổng kết và biểu dương, khen thưởng để tạo động lực thi đua và lan tỏa kinh nghiệm, cách làm tốt trong cộng đồng.

Hướng dẫn yêu cầu Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh cần cụ thể hóa nội dung, phương thức, lộ trình triển khai phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Hướng dẫn MTTQ Việt Nam cấp xã và Ban Công tác Mặt trận tổ chức triển khai thực hiện; lựa chọn địa bàn, xây dựng mô hình phù hợp để chỉ đạo điểm, rút kinh nghiệm và nhân rộng; cụ thể hóa thành thang điểm để hướng dẫn địa phương, cơ sở đánh giá, công nhận khu dân cư đạt các tiêu chí đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc (mức thang điểm tối đa là 100 điểm cho 4 tiêu chí). Định kỳ 6 tháng, 01 năm sơ kết, đánh giá, tổng hợp báo cáo kết quả thực hiện gửi về Trung ương theo quy định. Sau 03 năm, 05 năm tổ chức đánh giá, biểu dương khu dân cư tiêu biểu cấp tỉnh.

Các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần căn cứ chức năng, nhiệm vụ, phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam cùng cấp đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động đoàn viên, hội viên và Nhân dân tham gia thực hiện; lồng ghép nội dung xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc gắn với các cuộc vận động, phong trào thi đua của tổ chức mình ở cơ sở. Phối hợp xây dựng, duy trì, nhân rộng mô hình phù hợp với từng tổ chức; tham gia huy động kết nối nguồn lực hợp pháp phục vụ hoạt động tại khu dân cư, nhất là địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Hương Diệp